Amir Temur buyuk davlat arbobi haqida insho.
Amir Temur buyuk davlat arbobi.
Amir Temur (toʻliq ismi Amir Temur ibn Amir Taragʻay ibn Amir Barqul)
1336-yil, 9-aprel, Kesh (hozirgi Shahrisabz) yaqinidagi Xoja Ilgʻor qishlogʻi – oʻrta
asrning yirik davlat arbobi, buyuk sarkarda, kuchli, markazlashgan davlat asoschisi,
ilm-fan va madaniyat homiysi.
Amir Temurning onasi Takina xotun buxorolik. Otasi Amir Taragʻoy esa barlos
urugʻining oqsoqollaridan hamda Chigʻatoy ulusining eʼtiborli beklaridan
hisoblangan.
Amir Temurning yoshligi Keshda kechdi. Yetti yoshga toʻlgach, otasi uni
oʻqishga berdi. Amir Temur yoshlik chogʻlaridanoq maxsus murabbiylar nazorati
ostida chavandozlik, ovchilik, kamondan nishonga oʻq uzish, boshqa turli mashq va
harbiy oʻyinlar bilan mashgʻul boʻlgan. Shu asnoda Amir Temur tulporlarni saralab
ajrata oladigan mohir chavandoz va dovyurak bahodir boʻlib voyaga yetgan.
Amir Temur tabiatan ogʻir, bosiq, teran fikrli va idrokli hamda nihoyatda ziyrak,
kishilardagi qobiliyat, fazilat, ayniqsa, samimiyatni tezda fahmlab oladigan inson
boʻlgan. Shu tufayli oʻspirinlik chogʻlaridayoq atrofiga tengqurlari orasidan sadoqatli
doʻstlarni jalb qila olgan.
Uning atrofiga bolalikdagi doʻstlari va maktabdoshlari (Abbos bahodur, Jahonshohbek, Qimori inoq, Sulaymonshohbek, Idiku Temur, Sayfuddinbek, Hindushoh, Qarqara va boshqalar) toʻplanishib, birgalikda mashq qilar, musobaqalarda ishtirok etishar, astasekin navkar boʻlishib va harbiy guruhga birlashib, harbiy boʻlinma sifatida shakllana borgan. Keyinchalik ular Amir Temur qoʻshinida lashkarboshilik darajasigacha koʻtarilganlar.
Amir Temur oʻzining ilk harbiy faoliyatini qoʻl ostidagi navkarlari bilan ayrim
viloyatalariga xizmat qilishdan boshlagan; ularning oʻzaro kurashlarida
qatnashib, jasorat koʻrsatgan, janglarda chiniqqan, harbiy mahoratini oshirgan.
Dongʻi butun Qashqadaryo vohasiga yoyilgan. Amir Temurning aqlu zakovati,
shijoati va shuhrati uni Movarounnahrning nufuzli amirlaridan amir Xizr Yasovuriy
va amir Qazagʻon bilan yaqinlashtirdi.
Amir Temur o’z qo’shinini tashkil etish va boshqarishda benazir mahoratga ega edi. U har bir askarning qobiliyatini hisobga olib, ularni to’g’ri lavozimlarga tayinlardi. Qo’shinning intizomi va jangovar ruhini mustahkamlashga katta e’tibor qaratardi. U o’z askarlariga ishonar, ularni ruhlantirar va g’alaba sari undardi.
Amir Temur urushlarda qo’llagan taktik usullari bilan ham ajralib turardi. U dushmanni aldash, qanotlardan o’tish, pistirmalardan foydalanish kabi usullarni mohirlik bilan qo’llardi. Mudofaa va hujumda muvaffaqiyatli harakat qilish qobiliyati unga ko’plab g’alabalar keltirdi.
Amir Temurning g’alabalari uning harbiy dahosining yorqin isbotidir. U Chig’atoy ulusini birlashtirib, Oltin O’rdaga qarshi muvaffaqiyatli yurishlar qildi. Eron, Iroq, Suriya va Hindistonga qilgan yurishlari natijasida ulkan imperiya yaratdi. Anqara jangida Usmonli turklariga qarshi qozonilgan g’alaba esa uning harbiy qudratini butun dunyoga namoyish etdi.
Amir Temur nafaqat mohir sarkarda, balki ilm-fanga, san’atga va madaniyatga homiylik qilgan buyuk inson ham edi. Uning davrida Samarqand jahonning eng go’zal va rivojlangan shaharlaridan biriga aylandi. U olimlar, shoirlar va san’atkorlarni qo’llab-quvvatlab, ilm-fan va madaniyatning rivojlanishiga katta hissa qo’shdi.
Amir Temur harbiy merosi va shaxsiy fazilatlari bilan jahon tarixida o’chmas iz qoldirgan buyuk sarkarda edi. Uning qo’mondonlik mahorati, qat’iyatliligi, jur’atliligi va intizomi bugungi kunda ham o’rganishga arziydi. Amir Temur nafaqat o’z davrining, balki barcha zamonlarning eng buyuk sarkardalaridan biri sifatida tarixga kirdi.
9-aprel Amir Temur tadbiriga atab she’rlar, qo’shiqlar
Internet ma’lumotlaridan foydalanildi.
