Sarviqomat dilbarim asaridan testlar. Chingiz Aytmatov asari.

#1. Yigit jur’at eta olmay, otilib chiqayotgan suv oqimini yuqorilatib-pastlatib o‘ynardi. Uning o‘rnida men bo‘lganimdami, boshidan oyog‘igacha suvga cho‘miltirardim, shunda ham u menga hech narsa demagan bo‘lardi, kulardi-qo‘yardi, xolos. Ilyosning nima sababdan Xadichaning bunday munosabatidan ko’ngli to’q edi?

Chunki Ilyos Xadichaning unga bo’lgan boshqacha munosabatlarini bilib yurardi, Xadicha unga befarq emas edi.

Chunki Ilyos va Xadicha bitta kolxozda yoshlikdan qalin do’st bo’lib katta bo’lgan edi.

Chunki Ilyos va Xadicha anchadan buyon tanish edi, bu yerda birga ishlamasidan ham oldin birgalikda boshqa zavodda ishlagan edi.

Chunki Ilyos Xadicha yashirib yurgan sirni bilar edi, shu sababli unga yomon gapira olmasdi.

#2. “Sarviqomat dilbarim” qissasida ishtirok etgan Ilyos haqidagi mos javoblarni belgilang. 1) Armiyadan qaytganidan so’ng umrida birinchi marta haydovchilik bilan shug’illangan edi. 2) Dovonda mashina ketiga yana bir mashinani bog’lab tortganini hech kim ko’rmagan edi, shu sababli uning gapiga hech kim ishonmaydi. 3) Uning uchun oilasi birinchi darajali edi, ammo xatolari tufayli oilasi yonida qolishga vijdoni qiynalgan obraz;

faqat 3

2,3

1,2

1,3

#3. “Sarviqomat dilbarim” asari qahramoni Asal haqida ko’rsatilgan xato hukm(lar)ni belgilang. 1) O’z muhabbati deb butun qarindoshlaridan va oilasidan kecha olgan oddiy ovul qizi; 2) O’z nafsi yo’lida oilali erkakni yo’ldan og’dirgan qahramon; 3) O’zining oilasi, farzandi uchun hamma narsaga tayyor, hatto, xiyonatni bilsa ham, unga e’tibor bermagan qahramon;

1,3

1,2

faqat 1

2,3

#4. Ilyos: Jahlim chiqib ketdi. Nimani tomosha qiladi-ya, sirk bormi bu yerda!.. — Qani, tepamda turma, yo‘lingga ravona bo‘l! — deb qichqirdim mashina ostidan. Eskirib, go‘ng tegib iflos bo‘lib ketgan ko‘ylak etagiga ko‘zim tushib qoldi. Nazarimda, allaqanday kampirga o‘xshadi, ovulga olib borib qo‘yar, deb kutib turgan bo‘lsa kerak. Ushbu parchada ajratib ko’rsatilgan gapda qanday uslubiy ma’no ifoda etilgan?

hayratlanish, taajjub

qo’rquv, hadik

g’azab, jahl

quvnonch, shodlik

#5. “Sarviqomat dilbarim” asari qahramoni Jontoy haqida ko’rsatilgan to’g’ri hukmlarni belgilang. 1) Bir ayolga uy-joyi tufayli uylanishni va’da qilgan ayyor qahramon; 2) Ilyos bilan Asalning mashinadagi holatiga achinib ularga o’z uyidan joy bergan qahramon; 3) Ilyos va Xadicha o’rtasidagi barcha xabarni Asalga yetkazgan ayyor, hasadgo’y qahramon;

1,3

faqat 2

2,3

1,2

#6. U bo‘lsa: — Men kampir emasman! — dedi. U bu so‘zlarni qandaydir ishonchsizlik bilan uyalinqirab aytgan edi. — Kimsan bo‘lmasa? — dedim achchig‘im chiqib. — Qiz bolaman. — Qiz bolaman? — deb etiklariga yana ko‘z qirimni tashladim. Jerkib berganligim uchun xijolat tortib, buyog‘ini hazilga burdim: — Chiroylimisan? — deb so‘radim. Ushbu parchada ajratib ko’rsatilgan gapda qanday uslubiy ma’no ifoda etilgan?

qo’rquv, hadik

so’roq, shodlik

hayratlanish, taajjub

g’azab, jahl

#7. Ilyos: — Yana kolxozgami? Yana go‘ng-u g‘isht tashishgami? Bormayman! — deb yo‘llanmani stolga uloqtirdim. — Bas, shuncha loy kechganim yetar. Boshqalarni ham yuborishsin! — Baqirma! Naryading bir haftalik! Lozim bo‘lsa tag‘in yuborishadi! — dedi Xadicha menga. Ushbu parchada ajratib ko’rsatilgan gapda qanday uslubiy ma’no ifoda etilgan?

hayratlanish, taajjub

so’roq, xafa

qo’rquv, hadik

g’azab, jahl

#8. “Sarviqomat dilbarim” asari qahramoni Xadicha haqida ko’rsatilgan to’g’ri hukm(lar)ni belgilang. 1) U o‘zini qanday tutishni yaxshi bilar, unchamuncha odamni o‘ziga osonlikcha yaqin yo‘latmasdi. 2) Ilyosni bir ko’rishdayoq yoqtirib qoladi va u bilan o’z oilasini tashlab qochib ketishga rozi bo’ladi. 3) U Ilyosning oilali ekanligini biladi, shu sababli u bilan oldingidek aloqa qilmasdan uzoqlashib ketadi.

1,3

faqat 1

2,3

1,2

#9. “Sarviqomat dilbarim” qissasi haqida XATO shakllantirilgan mazmun berilgan javobni toping.

Ilyos qanchalik o’zini Asalni unutishga urintirsa ham uddasidan chiqa olmaydi, chunki unga bir ko’rishdayoq bog’lanib qolgan edi.

Asal Ilyosni uchratganidan so’ng uyiga kelgan sovchilarga rad javobini beradi va bu qilmishi uchun onasidan qattiq dakki eshitadi.

Ilyos dastlab kolxozga yuk olib borishdan xursand emas edi, ammo keyinchalik bir voqea sabab kolxozga kelganidan mamnun bo’ladi.

Asal o’zi tanimagan yigitning mashinasiga mingani bilan, qishloqqa kirgandan so’ng, odamlardan hayo qilib mashinadan tushishga harakat qiladi.

#10. Ilyos: G‘azabim qaynab, qizishib ketdim. — Yana kolxozgami? Yana go‘ng-u g‘isht tashishgami? Bormayman! — deb yo‘llanmani stolga uloqtirdim. — Bas, shuncha loy kechganim yetar. Boshqalarni ham yuborishsin! — Baqirma! Naryading bir haftalik! Lozim bo‘lsa tag‘in yuborishadi! — dedi Xadicha menga. Ushbu parchada Ilyos dastlab kolxozga borishdan bosh tortadi, ammo keyinchalik nima sababdan bu fikridan qaytadi va yana kolxozga borishga qaror qiladi?

Chunki kolxoz odamlariga o’zining kerakligini va yordam qo’lini cho’zishi lozimligi tushundi.

Chunki hozir kolxozga bormasa, qishloqdagi sevgisini keyin hech qachon ko’rolmasligini, buning oqibatida esa qiynalib yurishini tushundi.

Chunki Xadichaning iltimosiga qarshi chiqolmagani uchun;

Agar Ilyos kolxozga borib ishlasa, yaxshi haq to’lanar edi, oilasi uchun esa pul zarur edi.

#11. “Sarviqomat dilbarim” asari qahramoni Ilyos haqida to’g’ri bo’lmagan javobni toping. 1) Ota-onasiz bolalar uyida tarbiyalangan, shuning uchun o’z oilasini saqlab qola olmagan qahramon; 2) Turmush o’rtog’ining uyidagilari majburlab boshqaga uzatmoqchi bo’lganda urf-odatlarini buzib uni olib qochib ketgan qahramon; 3) Asalni ko’rib yoqtirib qolgandan so’ng, Alibek yordamida unga uylangan qahramon;

1,2

1,3

2,3

faqat 2

#12. — E, hali shunaqa de? — deb Jontoy ko‘zlarini battarroq olaytirdi. U xursand bo‘lishini ham, xafa bo‘lishini ham bilmasdi. — E-e, tabriklayman, chin qalbimdan tabriklayman… — Rahmat! Jontoy razilona tirjayib: — Juda uchar ekansan! Qalinsiz qo‘lga tushirgandirsan-a? — dedi. Ushbu parchada ajratib ko’rsatilgan gapda qanday uslubiy ma’no ifoda etilgan?

piching, xafa

hasad, ko’rolmaslik

quvonch, shodlik

g’azab, jahl

#13. “Sarviqomat dilbarim” qissasi haqida to’g’ri shakllantirilgan mazmun berilgan javobni toping.

Asarda qiz va yigitni bir-biriga ko’rsatmay fotiha qilishga qarshilar mavjud edi, ammo shunday bo’lsa-da, bu urf-odat saqlanib qolgandi.

Ilyos ikkinchi bor Asalni uchratishdan umidini uzgan edi, ammo Asalning firmasida ishlaydigan bir qiz ularning yana uchrashishiga sababchi bo’ladi.

Asalning onasi Ilyosni birinchi ko’rgandayoq, unga malomat toshlarini yog’diradi va Ilyos boshqa ularning eshigi oldiga kelmaydigan bo’ladi.

Xadicha Ilyosni yoqtirar edi, shu sababli avtobazadagi ishchilardan ham uyalmay ularning oldida Ilyosga o’z munosabatini ko’rsatar edi.

#14. “Sarviqomat dilbarim” qissasi haqida berilgan xato hukmni aniqlang.

Asal Ilyosni mexanik bo’lgani uchun yoqtirib qolgan edi, chunki bu kasb bu hududda juda obro’li edi.

Ilyosning asosiy kasbi haydovchilik edi, u bu kasbini yoqtirardi.

Asal Ilyos bilan qochib ketishdan oldin uning uydagilari boshqaga belgi qilib qo’ygandi.

Ilyos Asalni birinchi bor noqulay vaziyatda, mashinasi botqoqlikka botganda, uchratgan edi.

#15. Qissada Asalning onasi: — Asal! — deb qichqirdi u nimadandir ogohlantirmoqchi bo‘lgandek, qo‘li bilan og‘zini berkitib. — Qayoqlarda daydib yuribsan, xudo ko‘tarsin seni! Bor, tezroq kiyimlaringni almashtir, – deya Asalni shoshirishidan sabab nima edi?

Uyiga sovchi kelgan edi, ularning oldida tezroq chiqishi kerakligi uchun;

Qo’shni qishloqdan uyiga onasinning qarindoshlari kelgan edi, ularga yemak tayyorlashi kerakligi uchun shoshiradi;

Begona yigit bilan kelganini qo’shnilari ko’rmasligi uchun;

Urushga ketgan o’g’lidan xat kelgani va uni Asal o’qib berishi kerakligi uchun;

#16. “Sarviqomat dilbarim” qissasi haqida to’g’ri ma’lumot berilgan javobni belgilang.

Butun borlig’ini o’z mashinasi deb biladigan, shuning uchun oilasiga ham e’tiborsiz bo’lib qolgan qahramon uchraydi.

O’g’li to’g’risida kelgan xabarni yashirishga uringan, sababi xotining qiyin ahvolga tushishini xohlamagan obraz gavdalantirilgan.

Asarda farzandi uchun butun borlig’idan kechgan, hatto, farzandi xoinlik yo’liga o’tsa ham bardosh qilgan ona timsoli gavdalantirilgan.

Asarda qat’iyatli, bir o’ylagan ishini qilishga harakat qiladigan, o’zining qandayligini ko’pchilikka isbotlab qo’ymoqchi bo’lgan qahramon gavdalantirilgan.

#17. Chingiz Aytmatovning “Sarviqomat dilbarim” asaridan olingan quyidagi jurnalist va Ilyos o’rtasidagi suhbatda ajratib ko’rsatilgan gap orqali nima nazarda tutilgan? U to‘satdan boshini ko‘tardi-da, qiyiq qo‘yko‘zlarini menga tikib: — Siz o‘shanda mendan qattiq xafa bo‘lgandirsiz-a, og‘a? — deb so‘radi ma’yus jilmayib. — Qachon? Negadir eslolmayapman, men uning noqulay ahvolga tushib qolishini istamas edim.

Ilyos jurnalistni shoshilinch vaziyatda yarim yo’lda qoldirib ketganligi;

Ilyos mashinasida joy bo’lsa ham, shoshib turgan jurnalistni olib ketolmaganligi;

Ilyos jurnalistning u haqida bergan savollariga javob bermaganligi;

Ilyos jurnalistning iltimosini bajarolmay, uning yuklarini mashinasiga ortishdan bosh tortganligi;

#18. Ertasi yo‘lda ketayotib chor tarafga nazar tashlab, ko‘zlarim to‘rt bo‘ldi. Qani u? Qani endi, uning sarvnoz qomati ko‘rina qolsa. Qizil durrachali sarvqomatim! Ushbu parchada ajratib ko’rsatilgan qism orqali kim nazarda tutilgan?

Asal

Asalning onasi

Ilyosning farzandi

Xadicha

#19. — Men bo‘lsam kolxozga bormayman deb yuribman-a, — dedim kulgi aralash. — Agar yo‘lda sizga o‘xshagan yordamchi uchrashini bilganimda edi, dispetcher bilan adi-badi aytishib o‘tirmagan bo‘lardim… Eh, Ilyos, Ilyos! — deya o‘zimni o‘zim koyidim. Ushbu parchada ajratib ko’rsatilgan gapda qanday mazmun ifodalangan bo’lishi mumkin?

Ilyosga dispetcher yoqmas edi, shu sababdan nuqul u bilan tortishgani-tortishgan edi, ular o’rtasidagi ushbu munosabatni ochib berish ifodalangan.

Ilyos dispetcherning xarakterini yaxshi bilar edi, shu sababli u bilan adi-badi qilib o’tirmasligini ifodalagan.

Ushbu gap mazmuni yo’lda mashina boshqarish uchun qo’shimcha yordamchi zarur edi, dispetcherdan aynan shuni so’raganligi ifodalangan.

Ushbu gapda Ilyos kolxozga borishdan bosh tortganligi, ammo yo’lda Asalni uchratgandan keyin bekor unaqa qilganligi ifodalangan.

#20. Ilyos: Asal ikkimiz g‘oyatda baxtiyor edik, men do‘stlarimning bu iltifotidan qalbdan faxrlanardim. Do‘st kulfat-da sinaladi, deydilar. Menimcha, ular baxtli damlarda ham sinaladilar. Ushbu parchada ajratib ko’rsatilgan bu iltifot deya nima nazarda tutilgan?

Yo’lda ikki yoshni tabriklab, ularga baxt tilashi va sovg’alar bilan unga iltifot ko’rsatishi, bir do’sti esa o’zi yashab turgan uyini bo’shatib berishi;

Ilyosning yuklarni tashish uchun bergan taklifini barcha do’stlari qabul qilgani;

O’z yoriga erishishida amaliy yordam berib, qizning oilasini rozi qilgan edilar;

Ilyosning ish joyidan kolxozdan boshqa joyga o’zgartirib bergani;

Sarviqomat dilbarim asaridan testlar

Natija

#9. “Sarviqomat dilbarim” qissasi haqida XATO shakllantirilgan mazmun berilgan javobni toping.

#13. “Sarviqomat dilbarim” qissasi haqida to’g’ri shakllantirilgan mazmun berilgan javobni toping.

#14. “Sarviqomat dilbarim” qissasi haqida berilgan xato hukmni aniqlang.

#15. Qissada Asalning onasi: — Asal! — deb qichqirdi u nimadandir ogohlantirmoqchi bo‘lgandek, qo‘li bilan og‘zini berkitib. — Qayoqlarda daydib yuribsan, xudo ko‘tarsin seni! Bor, tezroq kiyimlaringni almashtir, – deya Asalni shoshirishidan sabab nima edi?

#16. “Sarviqomat dilbarim” qissasi haqida to’g’ri ma’lumot berilgan javobni belgilang.

#18. Ertasi yo‘lda ketayotib chor tarafga nazar tashlab, ko‘zlarim to‘rt bo‘ldi. Qani u? Qani endi, uning sarvnoz qomati ko‘rina qolsa. Qizil durrachali sarvqomatim! Ushbu parchada ajratib ko’rsatilgan qism orqali kim nazarda tutilgan?

#20. Ilyos: Asal ikkimiz g‘oyatda baxtiyor edik, men do‘stlarimning bu iltifotidan qalbdan faxrlanardim. Do‘st kulfat-da sinaladi, deydilar. Menimcha, ular baxtli damlarda ham sinaladilar. Ushbu parchada ajratib ko’rsatilgan bu iltifot deya nima nazarda tutilgan?

1 COMMENT

LEAVE A REPLY Cancel reply

She'rlar to'plami

Alisher Navoiy haqida sherlar

Zahiriddin Muhammad Bobur ruboiylari va g’azallari

Zulfiya sherlari

Ona haqida tasirli sherlar

8-mart uchun sherlar

Bahor rasmlari

Bahor haqida sherlar bolalar va kattalar uchun

Navro’z bayrami urf – odatlari haqida