Ona tili va Adabiyot fanidan test. DTM blok test

#1. Matnni o‘qing va u asosida tuzilgan 14–17-topshiriqni bajaring. (1) Birinchi kishi: Assalomu alaykum, kechirasiz, qaysi kitobni o‘qiyapsiz? (2) Ikkinchi kishi: Vaalaykum assalom. Hechqisi yo‘q. O‘tkir Hoshimovning “Daftar hoshiyasidagi bitiklar” kitobini o‘qiyapman. (3) Birinchi kishi: O‘, bu juda ajoyib-ku. Men ham yaqinda Juyl Vernning “Kapitan Grant bolalari” romanini o‘qishni boshlagan edim. O‘ylashimcha, siz universitet atrofida kitob o‘qiyotganlardan menga munosibroq sherik hisoblanasiz. (4) Ikkinchi kishi: Ehtimol. Ismim – Umar, sizniki-chi?! (5) Birinchi kishi: Meniki – Bahodir. Siz bilan tanishganimdan mamnunman. (6) Ikkinchi kishi: Men ham, marhamat, o‘tiring. Bilasizmi, qo‘limdagi kitobdan “Qadimgi musavvirlar farishtani go‘dak qiyofasida tasvirlagani bejiz emas. Bola shu qadar soddaki, biz uning poyasiga tusha olmaymiz. Bola shu qadar buyukki, biz uning poyasiga yetolmaymiz!”, degan hikmatni o‘qiyotib, bolaligim esimga tushib ketdi. (7) Birinchi kishi: Ha, ular adashishmagan. Bola, haqiqatan ham, farishta. (8) Ikkinchi kishi: Shunaqa-ku-ya, ammo kitobda “Ayol – gul. Erkak – bog‘bon. Sen gulni xor qilsang, uni o‘zga bog‘bon siypalaydi… erkak – bog‘bon. Ayol – gul. Sen bog‘bonga tikan sanchsang, u o‘zga gulni siypalaydi… ikki o‘rtada sening mevang yetim bo‘lib qoladi” degan mazmundagi jumlalar ham bor-da. (9) Birinchi kishi: E, nima ham qilardik, buni hamma ham tushunib yetavermaydi-da!? (10) Ikkinchi kishi: Gapingizga qo‘shilaman. Manzur tuting, darsimga boradigan vaqtim bo‘lib qoldi. Yana ko‘rishguncha! (11) Birnchi kishi: Albatta, bemalol. Ko‘rishguncha! Matndagi suhbatdoshlar haqida to‘g‘ri izohni aniqlang.

Ikki yo‘lovchi safarlari davomida o‘zaro fikr almashdilar.

Kutubxona xodimlari o‘zlarining o‘qigan kitoblari xususida gaplashdilar.

Qadrdon do‘stlar hikmatlar haqida suhbatlashdilar.

Universitet atrofida ikki kitobxon tasodifan uchrashib qolishdi.

#2. Qaysi javobdagi har ikkala so‘zda bir xil harf tushirib qoldirilgan?

ta…lluq ta’ki…lamoq

ishlaya…ti, za...t etmoq

dimo…dor, ta…dir

komp…tensiya, ok…an

#3. Matn mazmuniga mos to‘g‘ri ifodalangan ma’lumotni aniqlang.

Dioptrik apparatning nurlarni ajrata olish bilan birga ranglarni ham ajrata oladi.

Ko‘zning har ikkalasidagi ko‘rish markazlarida joylashishi nomutanosib.

Ko‘zning tashqi pardasi tagida qon tomirlariga to‘la parda mavjud.

Ko‘zda turli xil ranglarni ko‘ra olish qobilyati bo‘lganligi bois u har xil rangda bo‘lishi ko‘zga tashlanadi.

#4. Qaysi gapda vergul tinish belgisi to‘g‘ri qo‘llangan?

Bu jajji chaqaloq kichkina, oppoq va dumaloq qo‘llarini cho‘zgancha, menga talpinar edi.

Ayniqsa, yozgi ta’tildan so‘ng, barcha o‘quvchilar yana o‘sha aziz va jonajon bo‘lgan maktablariga qaytishadi.

Dangasaning ishlari yurishmaydi, mehnat esa, insonning ko‘plab muvaffaqiyatlariga sabab bo‘ladi

Bu yerdan, zavod va fabrikalar atrofidan, toza, bahavo joyni topish biroz mushkul masala edi.

#5. Jorj Oruellning “Molxona” asari haqidagi to‘g‘ri fikrni aniqlang.

Keksa Mayorning hayvonlar ozod bo‘lishi haqidagi fikrlarini ko‘pchilik ijobiy qabul qiladi va uning gaplari hammani ruhlantirib yuboradi.

Keksa cho‘chqa boshqa hayvonlarning fikrni buzganligi uchun Napaleon tomonidan o‘ldiriladi.

Fermadagi hayvonlar keksa cho‘chqaning ma’ruzasini eshitishni xohlashmasa-da, itlarning hujumidan qo‘rqib eshitishga majbur bo‘ladi.

Cho‘chqa Mayor butun fermadagi hayvonlarning qo‘zg‘olon ko‘tarishini xohlaydi, sababi uning o‘zi ferma egasidan ancha yomonliklar ko‘rgan edi.

#6. Abdulla Qahhorning «San‘atkor» hikoyasi haqida berilgan ma‘lumotni aniqlang.

suhbatlari asosan shahar kelajagi va kishilarni yoshartirish haqida bo‘ladigan ikki qo‘shni obrazi uchraydi

ko‘plab tadbir-marosimlarga borib,ortiqcha dabdababozlikka berilgan obraz uchraydi

o‘zining ilmsizligi tufayli so‘zlarning farqiga bormaydigan obraz uchraydi

adabiyot o‘qituvchisi bo‘lsa-da, ammo bu sohada savodsiz obraz uchraydi

#7. Qaysi gapda -chak qo‘shimchasi narsa otini yasash uchun xizmat qilgan?

U torni mohirlik bilan chalishni qo‘shni kelinchakdan o‘rganib olgan edi.

Onasi belanchakka ulangan ipni har zamon-har zamonda silkib-silkib qo‘yadi.

Tog‘ning har bir burchak va yonbag‘ridan aks sado kelib, darani larzaga keltiradi.

Atrodagi uylardan birida qizlar halinchak uchib zavqlanishayotgan edi.

#8. Saodat aya haqidagi quyidagi ma’lumotlarning qaysi biri noto‘g‘ri?

Saodat aya baxtsiz qizini o‘ylab uyidan jilmasdi, Qumrini yolg‘iz qoldirmaslik uchun, o‘limi oldidan farzandlariga nevarasi Abdumalikni shu hovliga uylashni vasiyat qilib ketadi.

Saodat aya o‘limi oldidan uni dafn qilishga ketadigan va o‘tkaziladigan marosimlarga yetarli pulni Qumriga berib ketadi.

Saodat aya itni o‘z uyining bir a’zosidek e’zozlaydi.

Saodat aya o’sma qo’yishni, qiz nevaralariga , kelin-u qizlariga o’sma olib borishni yaxshi ko’rardi

#9. Qaysi gapdagi ajratib ko‘rsatilgan so‘z gumon munosabatini ifodalagan?

Darvoqe, o‘g‘limni bugun kutib olishimiz kerakligini esingdan chiqarib qo‘ydingov!

Ayniqsa, erkaklar hamma narsa to‘g‘risida o‘ylab, keyin bu fikrga kelishgan ko‘rinadi.

Bu onaning ko‘nglidagi armonlar emas, balki quvonch ko‘zyoshlari edi.

Bu yil namgarchilik kam bo‘lgani uchun hosildorlik ham kam bo‘ladi, chog‘i.

#10. KO‘Z Koʻz soqqasining oldingi qismida mugoʻz parda — dioptrik (yorugʻlikni singdiradigan) apparat, koʻz gavhari, suvsimon suyuqlik va shishasimon tana, shuningdek, akkomodatsiya uchun xizmat qiladigan kipriksimon tana va rangdor parda bor. Koʻz soqqasining devori bir-biriga zich taqalib turgan 3 ta pardadan iborat. Koʻzning tashqi — fibroz pardasi ikkiga boʻlinadi: orqada sklera yoki oqsil parda — eng qalin parda, u tayanch va himoya vazifasini oʻtaydi; oldinda mugoʻz parda — yaltiroq, gumbazcha shaklidagi parda oqsil parda doirasiga soat shishasidek joylashgan. (1) Oq fibroz parda tagida qon tomirlarga boy tomirli parda joylashadi. U 3 qismdan iborat: rangdor parda — doira shaklida boʻlib, turli odamlarda koʻk, yashil, zangori, sariq, toʻq sariq va hatto qora rangda boʻladi,bu rangdor parda toʻqimasida joylashgan boʻyovchi modda (melanin)ga bogʻliq. Agar melanin pigmenti boʻlmasa, koʻz qizgʻish rangli boʻladi. Rangdor parda tarkibida qon tomirlar, nozik muskul tolalari boʻlib, ular avval qisqarib , keyin yozilishi tufayli qorachiq avval kengayib, keyin qisqaradi va rangdor parda yorugʻda torayib, qorongʻida kengayib, koʻzga tushadigan nurlarni chegaralaydi.Yorugʻ sezgir ichki parda — toʻr parda koʻzning sezuvchi (retseptor) apparati boʻlib, 10 qavatdan tuzilgan; bulardan eng muhimi koʻrish hujayralari — tayoqcha va kolbacha hujayralar qavati yorugʻni sezishdan tashqari, rangni ham ajratadi. (2) Toʻr parda markazidagi sariq dogʻ narsalarni miridan sirigacha ajratib, aniq koʻrishga imkon beradi. Sariq dogʻ yaqinidagi koʻr dogʻ — toʻr pardaning sezmaydigan qismidir. Toʻr pardadan nerv tolalari shu yerga (koʻr dogʻga) yigʻilib keladi va koʻrish nervini hosil qiladi. Bu nerv sklera orqali oʻtib, kalla boʻshligʻiga kiradi va ikkinchi koʻzning koʻrish nervi bilan kesishib, koʻrish yoʻlini hosil qiladi, bu yoʻl bosh miyaning ensa boʻlagigacha davom etadi. Bosh miyaning har bir yarim sharida ikkala koʻzning koʻrish markazi bor.Koʻz yoshi koʻz soqqasi va qovoqlarning shilliq pardasini namlab turadi. Qovoqlarning chetida kipriklar oʻsadi va yogʻ bezchalarining yoʻllari ochiladi, ularning yalligʻlanishi govmijja deb ataladi. Kipriklar noto‘g‘ri oʻsganda shox parda shikastlanishi va kasallanishi mumkin. Koʻrish jarayoni tashqi dunyodagi narsalardan qaytadigan yoki sochiladigan yorugʻlik nurlarining koʻzga taʼsir etishiga asoslanadi. (3) Yana bir e’tiborli jihati, ko‘zning bir necha rangda bo‘lishi ma’lum. Mohiyati shundan iboratki, tashqi dunyodagi narsalardan koʻzga keluvchi yorugʻlik nurlari koʻzning tiniq muhitlari orqali oʻtib va ularda sinib, toʻr pardaga tushadi va uning hujayralarida fotokimyoviy reaksiyani vujudga keltiradi. Yorugʻlik energiyasi nerv impulsiga aylanadi, bu impuls toʻr pardadan bosh miyadagi koʻrish yoʻli orqali bosh miya poʻstlogʻining ensa qismlaridagi koʻrish markazlariga boradi, yorugʻlik taʼsirlari shu markazlarda muayyan obrazlar sifatida idrok eti ladi. Kolbachalar kunduzi, tayoqchalar esa qosh qorayganda yoki tunda koʻradigan hujayralardir. Shunday koʻrish tufayli odam uzoqdagi miltillagan sham alangasidan tortib oftobga qadar turli miqdordagi yorugʻlikni idrok eta oladi. (4) Koʻzning turli ravshanlikdagi yorugʻlikni idrok eta olishi koʻz adaptatsiyasi deyiladi. Koʻz qorongʻida va yorugʻda koʻrishga moslasha oladi. Koʻzning koʻrish quvvati va oʻtkirligi turli kishilarda turlicha; bu sariq dogʻ elementlarining xossalariga bogʻliq.Matn mazmuniga mos to‘g‘ri shakllantirilgan gapni aniqlang.

Qorachiqning dastlab kengayib, so‘ng kichrayishi rangdor pardada nozik muskulning borligidan dalolat beradi.

Ko‘z soqqasining bir necha devorlari,asosan, uchta pardadan iborat.

Ko‘z soqqasi va qovoqlarning shilliq pardasini namlovchi ko‘z yoshdir.

Respektor – tashqi va ichki pardadagi ko‘zning bilish organi hisoblanadi.

#11. Said Ahmadning “Sobiq” hikoyasi haqida qaysi javobda to‘g‘ri ma’lumot berilgan?

Paxta terimiga mafkuraviy tus berilishining salbiy oqibatlari fosh etilgan.

Tuhmat bilan qamalib ketgan ziyoli inson haqida so‘z borgan.

Moddiy manfaat ilinjida andishani unutgan kimsalarga xos illatlar fosh etilgan.

O‘zligiga xiyonat qilgan kimsa hamda sadoqatli it obrazlari zidlantirib tasvirlangan.

#12. Qaysi gapda imloviy xatolik YO‘Q?

U tabiatning yana bir bo‘ysunmas qonun va qoidasidan xabardor bo‘ldi.

Biroz kutmabsiz-da, do‘stim, issiq ob-havoda ancha urunib qolibsiz.

Shunday nufuzli olimning shogirti bo‘lish har kimga ham nasib qilmaydi.

Yozuvchining qalamla do‘st tutunishini his qilganlar uni qadrlaydi.

#13. Qaysi gapda har ikkala o‘rinda -dor qo‘shimchasini qo‘llash mumkin?

Bugun biznikiga dong… mehmonlar kelayotgani uchun yog‘… palov qilamiz.

Ta’lim sifati samara…ligini oshirishda pul… o‘quv dasturlariga talab kuchli edi

U yerda mansab… shaxslar qishloqda hosil… yerlarni ko‘paytirishga urinishyapti.

U uchun bundan ko‘ra mazmun…roq, bundan ko‘ra zavq…roq ish yo‘q.

#14. Labi labiga tеgmaydi iborasi bilan antonimlik hosil qila oluvchi iborani aniqlang.

og‘ziga qatiq ivitmoq

labiga uchuq tоshmoq

labini tishlamoq

oyog‘ini qo‘lga olmoq

#15. Abdulla Qahhorning “Asror bobo” hikoyasidagi Haydar ota obraziga mos kelmaydigan javobni toping.

Yodgor haqidagi haqiqatni bilgach, Asrorqulga ham, uning kampiriga ham achingan timsol.

Asrorqulga avval yaxshi munosabatda bo‘lib , so‘ngra aloqa yomonlashgan qahramon.

Asrorqulning jo‘natgan xatidan tashvishlanib uning uyiga borgan mehribon inson

Oq podsho taxtdan qulaganini eshtib, unga xushxabarni yetkazishga shoshilgan obraz

#16. Gaplar va ulardagi ko‘pnuqtalar o‘rnida qo‘yilishi lozim bo‘lgan so‘zlarni mos ravishda to‘g‘ri tutashtiring.1- u kecha sakkiz yigit bilan ovga, 2-unda oltin tugul bir tiyin ham, 3-ular erkinlikda semirib ketishibdi; a) chiqa, b) chiqib,c) chiqmaydi, d) chiqishibdi, e) chiqbdi, f) chiqadi

1 – e 2 – c 3 – a

1 – f 2 – c 3 – b

1 – d 2 – f 3 – b

1 – e 2 – c 3 – b

#17. «Shu kecha tushimda xoqonimizni ko‘rdim, bo‘z bir otg‘a mingan, qo‘llarida qilich, yiroqlarg‘a qarab turg‘anlar edi». «Abulfayzxon» dramasida keltirilgan yuqoridagi fikr qaysi obraz nutqiga tegishli?

Mir Vafo

Farhod otaliq

Hakimbiy

Ulfat

#18. «Oʻzbeklar» hikoyasi haqidagi toʻgʻri maʼlumotni toping.

Asarda xalq dushmani degan tuhmat bilan otilib ketgan navqiron yigit haqida soʻz borgan

Asarda sotilgan 6 ta kuchukning puliga Abduqodir "Robinzon Kruzo" kitobini xarid qiladi

Asarda nozik, xayolparast odamlarni rassom deb atash rasm bo'lganligi haqida fikr borgan

Asarda Botir cho'ponning kichik o'g'li muddatidan avval dunyoga kelgani sabab vafot etganligi aytiladi

#19. Tasviriy ifodalar va ularning mazmuniga mos keluvchi so‘zlar to‘g‘ri moslashtirilgan javobni aniqlang. 1- dengiz qiroli, 2- kumush choyshab, 3-yerning yopinchig’i, 4-o’rmon malikasi; a) sher, b) paxta, c) osmon, d)archa, e) kit, f) qor

1 – a 2 – b 3 – f 4 – d

1 – a 2 – f 3 – c 4 – b

1 – a 2 – f 3 – c 4 – d

1 – e 2 – f 3 – c 4 – d

#20. Shukur Xolmirzayevning “Ot egasi” hikoyasi qahramoni Inod obrazi haqidagi xato hukmni aniqlang.

Bosmachilarga qarshi jangda halok bo‘lgan otasining xotirasiga hurmat bilan qarardi.

Leytenant Egamberdi Xudoyberdiyevning ko‘nglini olish uchun unga pora taklif qiladi.

Partiya komitetining yangi sovxoz tashkil etish to‘g‘risidagi qaroriga keskin norozilik bildiradi.

Oliy ma’lumotli bo‘lmasa-da, qishloq bolalarining sevimli ustozi edi.

#21. Qaysi so‘zdagi nuqtalar o‘rnida a harfi yozilishi kerak?

tan…vul

var...q

saz…vor

sam…lyot

#22. Raqamlab ko‘rsatilgan qaysi gap matnning mazmuniy tuzilishida uslubiy xatolikni yuzaga keltirgan?

1

4

2

3

#23. Qaysi gapdagi -ga qo‘shimchasi o‘rnida tomon ko‘makchisni qo‘llash mumkin?

Kechasi qo‘rquv va tahlika ostida bu uy ichkarisiga kirib, opasi bilan suhbatlashishga jur’at qilgan edi.

Qayerdan qayerga odamni ovora qilib paxta tashigandan ko‘ra, yoningda hammasi ro‘yobga chiqqaniga nima yetsin!?

Quvonchlarim olamga sig‘maydi, ikki yilda aka-ukaday bo‘lib ketgan o‘rtoqlardan ajralish juda qiyin.

Odamlar o‘g‘ri ho‘kizni qaysi tomonga olib ketganligini bahslasha-bahslasha tarqala boshlashdi.

#24. Matnning 8-gapida ajratib ko‘rsatilgan «Ha, ular adashishmagan» jumlasining mazmuni qaysi javobda to‘g‘ri izohlangan?

Bahodir O‘tkir Hoshimovning bolaning qanchalik sodda va buyukligi haqidagi fikrini ma’qulladi.

Bahodir Umarning gaplarini eshitib, bolalik chindan ham begebor davr ekanligini tasdiqladi.

Bahodir qadimgi musavvirlar va O‘tkir Hoshimovning farishta hamda bola haqidagi fikrlarini tasdiqladi.

Bahodir qadimgi musavvirlar farishtani go‘dak qiyofasida tasvirlaganlari haqidagi fikrni ma’qulladi.

#25. Matnning 9-gapida ajratib ko‘rsatilgan“E, nima ham qilardik” kiritmasi qanday mazmun-munosabatni ifodalagan?

xulosalash, ranjish

hayrat, ajablanish

afsuslanish, achinish

e’tiroz, inkor qilish

#26. O’zaro ma’nodoshlik hosil qiluvchi so’zlarni aniqlang.

notinch - qo'rquv - xavfli

maqom - usul - tadbir

yaxshi - a'lo - sifatli

tugash - so'ng - nihoya

#27. Matn mazmuniga asoslanib xato shakllantirilgan gapni aniqlang.

Adaptatsiya insonlaradi turli xil ko‘rish belgilarini tushunishga yordamlashuvchi belgidir.

Melanining rangdor turli bo‘yovchi modda bo‘lib, u turli odamlarda turlicha bo‘lishi ma’lum.

Ko‘rish energiyasi va o‘tkirlik darajasi hamma insonlarda ham bir xil emas.

Tashqi olamdagi narsalar va ulardan taralayotgan nurlarning ko‘zga ta’sir etishi ma’lum

#28. Matn mazmunida aks etgan ma’lumotni aniqlang.

Kipriklarning ko‘zga ta’siri natijasida yog‘ bezlarining yallig‘lanishi va ko‘rish yomonlashuviga olib keladi va fanda govmijja deb yutitiladi.

Ko‘z kunning turliq qismlariga moslashuvchanlik xususiyati aytib o‘tilgan.

Ko‘zning tashqi tuzilishi uch guruhni tashkil etganligi bois ular turli rangda bo‘ladi va ba’zan qizg‘ish shaklda ham uchraydi

Ko‘zning tomirlari tananing turli qismlari bilan chambarchas bog‘liqligi uning bosh miyada nerv implusi bilan o‘xshashligida.

#29. Matnning 6-gapidagi poyasiga so‘zini quyidagi qaysi so‘z bilan almashtirib qo‘llash mumkin?

olamiga

ildiziga

ostonasiga

darajasiga

#30. Nuqtalar o‘rnida qaysi harf tushirib qoldirilgan? Hozir nashrdan chiqqan yo‘rt yuz sahifadan iborat she’riy kitobni kechagi o‘quvchilar endi sevib o‘qi…dilar.

t

sh

b

y

Ona tili va Adabiyot fanidan test topshiriqlari

Natija